اعتیاد یکی از مهمترین چالشهای سلامت عمومی در جهان است که نهتنها سلامت فرد، بلکه خانواده و جامعه را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. کارشناسان تأکید میکنند شناخت باورهای نادرست درباره مواد مخدر، نقش مهمی در پیشگیری از ابتلا و کاهش آسیبهای ناشی از آن دارد.
اعتیاد همچنان یکی از اصلیترین عوامل بروز بیماریها، مرگومیر و آسیبهای اجتماعی و اقتصادی در جهان محسوب میشود. برخلاف تصور عموم که اعتیاد را صرفاً یک مشکل رفتاری میپندارند، امروزه این پدیده بهعنوان یک «بیماری مزمن و عودکننده مغزی» شناخته میشود. مصرف مکرر مواد، مسیرهای عصبی مرتبط با پاداش، انگیزه، تصمیمگیری و کنترل رفتار را دچار تغییرات ساختاری میکند؛ ازاینرو، درمان اعتیاد برای بسیاری از افراد، بدون بهرهمندی از خدمات تخصصی و حمایتهای اجتماعی بسیار دشوار است. به همین دلیل، متخصصان تأکید دارند که «پیشگیری اولیه»، مؤثرترین راهکار برای کاهش بار اعتیاد در جامعه است.
اصلاح باورهای نادرست؛ گامی حیاتی در پیشگیری
شناخت و اصلاح باورهای غلط، نقش کلیدی در پیشگیری از ابتلا به اعتیاد دارد:
۱. «فقط یکبار امتحان میکنم، اتفاقی نمیافتد.»
این جمله، خطرناکترین تصور پیش از شروع مصرف است. برخی مواد، بهویژه محرکهایی نظیر شیشه یا مشتقات فنتانیل، حتی در نخستین تجربه نیز میتوانند موجب مسمومیت شدید، بیشمصرفی (Overdose) یا آغاز روند وابستگی عصبی شوند.
۲. «قلیان از سیگار سالمتر است.»
این یک باور کاملاً اشتباه است. دود قلیان حاوی مقادیر بالایی از نیکوتین، مونوکسیدکربن، فلزات سنگین و ترکیبات سرطانزاست. جالب آنکه یک وعده مصرف قلیان، فرد را در معرض حجم بسیار بیشتری از دود و سموم نسبت به یک نخ سیگار قرار میدهد.
۳. «گل (ماریجوانا) اعتیادآور نیست.»
شواهد علمی متقن نشان میدهد که مصرف مکرر ماریجوانا علاوه بر وابستگی جسمی و روانی، میتواند منجر به اختلال در حافظه، کاهش تمرکز و افت چشمگیر عملکرد شغلی و تحصیلی شود.
۴. «اگر مادهای طبیعی باشد، ضرری ندارد.»
طبیعی بودن، مترادف با بیخطر بودن نیست. تریاک و حشیش نمونههایی از مواد با منشأ گیاهی هستند که نهتنها بهشدت اعتیادآورند، بلکه خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، ریوی، کبدی و اختلالات جدی مغزی را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهند.
۵. «ترک اعتیاد فقط به اراده نیاز دارد.»
اعتیاد با تغییر در مدارهای پاداش مغز و عملکرد انتقالدهندههای عصبی مانند دوپامین همراه است؛ بنابراین، فرد هنگام ترک با چالشهای فیزیولوژیک مانند بیخوابی، اضطراب شدید و میل ناخودآگاه به مصرف مواجه میشود. در چنین شرایطی، تلفیق درمان دارویی، رواندرمانی و حمایتهای خانواده، شانس موفقیت در ترک را بهطور چشمگیری افزایش میدهد.
روز جهانی مبارزه با مواد مخدر، یادآور این حقیقت است که مقابله با این پدیده تنها وظیفه نظام سلامت نیست، بلکه یک «مسئولیت اجتماعی» همگانی است. ارتقای سطح آگاهی عمومی و حمایت مؤثر از افراد در معرض خطر، گامهای بنیادین در کاهش آسیبها و حفظ سلامت و پویایی جامعه است.
دکتر زینب باقری، پزشک خانواده - بهداشت و درمان مشهد
به مناسبت پنجم تیرماه، روز جهانی مبارزه با مواد مخدر
.
