تاول های سردشت 39 ساله شد (بمناسبت سالروز بمباران شیمیایی شهر سردشت در سال 1366 و روز مبارزه با سلاح شیمیایی و میکروبی)

به مناسبت تقارن نزدیک روز بمباران شیمیایی شهر سردشت در سال 1366 و روز مبارزه با سلاح شیمیایی و میکروبی به چند مورد از پرکاربردترین این حملات در مقاله زیر و اقدامات لازم در مواجهه با برخی از این سلاح اشاره می گردد.

گاز خردل (استفاده در در بمباران شیمیایی شهر سردشت) در حالت معمولی مایعی بی رنگ است. عنصر خردل ممکن است بی بو بوده یا با بوی تند خردل یا سیر استشمام شود.خردل به هنگام تماس با بدن فرد بافت ها را از بین می برد و زخم هایی شبیه تاول ایجاد می کند و منجر به آسیب ریه ها ، مخاط و چشم ها می شود.خردل اغلب مرگ آور نیست اما می تواند سبب کوری، مشکلات تنفسی و دیگر آسیبهای جسمانی شود که برای سال ها دردآور خواهند بود.

در افرادیکه پس از مواجهه با گاز خردل از ماسک استفاده نکرده یا آن را دیر به کار برده اند نشانه های چشمی پدید می آید. در این موارد بایدشستشوی اولیه چشم با آب و سپس هر 6 ساعت به مدت 10 دقیقه با سرم فیزیولوژی یا محلول2% بی کربنات سدیم می باشد . در مواردی که فتوفوبی بیمار را ناراحت می کند، باید از پد یک چشمی استفاده کرد. از استفاده داروهای بی حس کننده موضعی اجتناب ورزید.

استفاده از کورتن چشمی مانند قطره بتامتازون و انتی بیوتیک مانند  قطره سولفاستامید (sulfactamide)  باید با تجویز پزشک در صورت نیاز انجام شود .

در مواردی که ترشحات جمع شده روی چشم ها زیاد باشد ضروری است به دقت چشم ها بامحلول سالین استریل برای جلوگیری از چسبیدن پلک ها شستشو داده شود. اگر مایع خردل به داخل چشم تراوش کرده باشد، باید بلافاصله زیر پلک را با آب فراوان شستشو داده و سپس بیمار را به مرکز درمانی انتقال داد .

در ضایعات پوستی ناشی از گاز خردل، بر عکس سوختگی های معمولی، بیماراحتیاج به مایعات فراوانی ندارد(حتی در سطح وسیع), ولی باید به هر حال مایعات مورد نیاز و ضروری را (چه تزریقی و چه خوراکی)در اختیار او قرار داد.

تاول های پوستی را که در نقاط باز بدن ایجاد شده بایستی به شکل طولی شکاف داده و پس از تخلیه کاملا ً با آب یا سرم نرمال سالین استریل و محلول ان – استیل سیستئین شستشو داد.

ضروری است کمال دقت به عمل آید تا از تماس مایع اگزودای تاول که حاوی متابولیک های خردل است با پوست سالم جلوگیری شود، زیرا امکان ظاهرشدن وزیکول های کوچک دیگر در اثر تماس فوق وجود دارد. جهت کنترل خارش و تحریکات پوستی بهترین دارو لوسیون کالامین است که در روزهای اول تجویز می شود که می تواند همراه با مصرف داروهای آنتی هیستامینیک به خصوص در جلوگیری  از خارش مجدد موثر واقع شود.

از مصرف پماد و لوسیون هایی که حاوی چربی می باشند باید اکیدا ً خودداری نمود زیرا در اثر حل شدن  سم در آنها جذب گاز خردل افزایش می یابد. 

ضایعات مجاری تنفسی را به خصوص اگر خفیف باشد مانند سرفه، خشکی و سوزش گلو، می توان با استفاده از شربت های هیستامین دار و کدئین دار و دهان شویه و به خصوص بخور تا حدودی تسکین داد . برای کاهش تحریک گلو می توان از غرغره کردن محلول نرمال سالین استفاده کرد. در آلودگی شدید تنفسی لازم است سریعا بیمار به مرکز درمانی مجهز انتقال یابد.

رادیوگرافی از قفسه سینه و کشت خون در هنگام تب ضروری است و تا مشخص شدن جواب کشت خون و آنتی بیوگرام باید از آنتی بیوتیک هایی با طیف وسیع استفاده کرد .

در ادامه این گفتگو به برخی دیگر از سلاح شیمیایی و بیولوژیک اشاره می گردد.

گاز اشک آور یکی از پرمصرف ترین سلاح های شیمیایی محسوب می گردد که اصطلاحی عامیانه برای ماده‌ای شیمیایی است, به واسطه‌ی تحریک چشم، دهان، گلو، ریه‌ها و پوست به طور موقت باعث ایجاد اختلال در عملکرد انسان می‌شود.

پرکاربردترین ترکیبات مورد استفاده در گاز اشک‌آور شامل کلروبنزیلیدن و مالونونیتریل است، که بعضاً به نام گاز CS نامیده می‌شود.شکل رایج دیگر گاز اشک آور، اسپری فلفل است که حاوی کپسایسین می‌باشد؛ ماده‌ی محرکی که عامل اصلی تند بودن فلفل است.

گاز اشک‌آور در تئوری می‌تواند به مدت ۳۰ دقیقه منجر به درد چشم، تاری دید، سرفه و آبریزش شود؛ اما در صورت قرار گرفتن در معرض آن در زمانی طولانی‌تر یا شدت بیشتر، اثرات آن می‌تواند بسیار سخت‌تر باشد.

مهم‌ترین کاری که باید در چنین موقعیتی انجام شود، فاصله گرفتن از ابری است که از این گاز ایجاد می‌شود. به محض مواجهه باید چشمان خود را با محلول سالین (سرم نمکی) شستشو داده و پوست خود را با آب و صابون زیاد بشویید. استفاده از شیر یا مخلوط آب با قرص‌های ضد اسید معده توصیه می گردد

همچنین تمیز کردن هر نوع لباس که ماده‌ی شیمیایی روی آن باشد بسیار مهم است زیرا این امر می‌تواند مانع تحریک بیشتر شود. هرچه سریع‌تر دوش بگیرید تا زمانی که دیگر نتوانید بوی گاز را استشمام کنید و اطمینان حاصل شود که گاز از روی بدن شما به طور کامل پاک شده است. این کار ممکن است تا 30 دقیقه به طول بینجامد.اگر علائم طی 30 دقیقه ناپدید نشد باید به بیمارستان مراجعه کنید.

برای به حداقل رساندن آسیب  استفاده از عینک خلبانی و پارچه برای بستن بینی و دهان موثر است, همچنین توصیه می‌شود لنزهای تماسی نداشته باشید زیرا این امر می‌تواند باعث سوزش بیشتر چشم شود. آرایش صورت موجب می‌شود گاز اشک‌آور به صورت شما بچسبد. ماسک‌های صورت می‌توانند در مقابل گاز اشک آور مؤثر باشند. همچنین پوشیدن لباس آستین‌بلند و شلوار بلند نیز به حداقل رساندن تأثیرات پوستی کمک شایانی می‌کند.

-  مایع وی ایکس vx

سمی ترین سلاح شیمیایی است و به شکل مایع چسبناک و بی رنگی است که به آرامی به گاز بی رنگ و بو تبدیل می شود. وی ایکس با تحریک اعصاب موجب تشنج و فلج رگ های خونی و ریه ها می شود.

مقدار 10 میلی گرم از این ماده بر روی پوست برای مرگ کافی است و قربانیان درنهایت بر اثر خفگی می میرند.

همانند وی ایکس مایع بوده و به سرعت تبخیر می شود. سارین همچونVX موجب ناتوانی، فلج و در پایان خفگی می گردد.

درکنار استفاده از سلاح شیمیایی ، گاهی  در جنگ ها از سلاح بیولوژیکی نیز استفاد ه می شود .

حمله بیولوژیکی یا جنگ بیولوژیکی به معنی استفاده از عوامل بیولوژیکی، اعم از باکتری‌ها،  ویروس‌ها،  قارچ‌ها و فراورده‌های آن‌ها به منظور اهداف خصمانه برای کشتن یا ناتوان کردن انسان‌ها، جانوران یا گیاهان است.

سلاح میکروبی نوعی از حملات بیولوژیکی محسوب می گردند

3 دسته سیاه زخم بیماری زا وجود دارد: پوستی، گوارشی , ریوی یا تنفسی. مرگ آورترین نوع آن و تنها نوعی که به عنوان سلاح شناخته شده سیاه زخم تنفسی است که با علایم شبیه آنفولانزا شروع می شود اما در نهایت ریه ها را پر از مایع می کند و منجر به مرگ میشود.

تنها میزان کمی از پودر سیاه زخم در برخی افراد مستعد آلوده شده برای ایجاد عفونت مرگبار کافی است.. بوتولینوم توکسین

نوعی سم پست که از باکتری کلاستریدیوم بوتولیندم به دست می آید و یکی از مرگبارترین سموم شناخته شده، به شمار می رود .

میزان بسیار کمی از آن، در حدی که غذا با این باکتری تماس پیدا کند، می تواند موجب گرفتگی عضلات معده، تاری دید و ضعف عضلانی گردد و تا فلج و مرگ نیز پیش رود.

بوتولینوم چنانچه به شکل تولید شده باشد به ویژه هنگامی که استنشاق صورت گیرد با فلج و مرگ سریع همراه خواهد بود.

نوعی سم تولید شده از قارچی به نام Aspergillius flavus و از دسته قارچ هایی است که در غلات پرورش پیدا می کنند. که بطور بالقوه عامل سرطان زایی است که موجب سرطان کبد می شود. این سم در مقادیر بالا می تواند سبب درد شکمی، تورم ریه ها و مغز، تشنج، کما و در نهایت مرگ شود.

رژیم بعث عراق اعتراف کرده بود که بیش از 520 گالن افلاتوکسین تولید نموده و در کلاهک موشک ها و بمبها جاسازی کرده است.

بر اساس برخی گمانه زنی ها همه گیری ویروس کرونا نیز نوعی حمله بیولوژیک طراحی شده از سوی آمریکا می باشد.