به مناسبت روز جهانی پیشگیری از خودکشی، ۱۰ سپتامبر برابر با ۱۹ شهریورماه، خانم دکتر زیبا کفایی، پزشک متخصص اعصاب و روان، با تأکید بر اهمیت توجه به سلامت روان، شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر و مراجعه بهموقع برای دریافت خدمات تخصصی، مهمترین راهکارهای پیشگیری از خودکشی را تشریح کرد.
به گزارش روابط عمومی بهداشت و درمان صنعت نفت منطقه شمالشرق، خانم دکتر زیبا کفایی، با تأکید بر اهمیت توجه به سلامت روان، شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر و مراجعه بهموقع برای دریافت خدمات تخصصی، مهمترین راهکارهای پیشگیری از خودکشی را به شرح زیر تشریح کرد.
وی با بیان اینکه خودکشی یکی از مهمترین مسائل سلامت عمومی است، اظهار داشت:
پیشگیری از خودکشی امکانپذیر و نیازمند همکاری فرد، خانواده، متخصصان سلامت، جامعه و نظام سلامت است و مهمترین راهکارهای پیشگیری عبارتاند از:
۱. شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر
۲. گفتوگوی همدلانه و صحیح با فرد دارای افکار خودکشی
۳. تقویت حمایت خانوادگی و اجتماعی
۴. مراجعه بهموقع و دسترسی به خدمات تخصصی سلامت روان
۵. محدود کردن دسترسی فرد در معرض خطر به وسایل بالقوه خطرناک
۶. آموزش مهارتهای اجتماعی، عاطفی و مقابله با استرس
۷. تهیه برنامه ایمنی و پیگیری پس از بحران
۸. نقشآفرینی مسئولانه رسانهها در زمینه خودکشی
۹. کاهش عوامل اجتماعی و اقتصادی افزایشدهنده فشار روانی
۱۰. افزایش آگاهی و آموزش جامعه درباره علائم هشدار و نحوه کمکرسانی
ایشان در ادامه, راهکارهای پیشگیری از خودکشی را به شرح زیر توضیح داد.
۱. شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر
شناسایی زودهنگام علائم هشداردهنده را یکی از مهمترین اقدامات پیشگیرانه است :
صحبت کردن درباره مرگ یا تمایل به مردن، احساس ناامیدی شدید، احساس سربار بودن، انزوای اجتماعی، احساس گرفتار شدن و نداشتن راهحل، تغییرات شدید خلقی، اختلال در خواب یا اشتها، کنارهگیری از خانواده و دوستان، خداحافظی غیرعادی
و بخشیدن وسایل مهم میتواند از نشانههایی باشد که نیازمند توجه جدی است.
وجود یک علامت بهتنهایی به معنای قطعی بودن خطر نیست، اما اگر این تغییرات جدید باشند، شدت پیدا کرده باشند یا چند علامت همزمان مشاهده شود، لازم است موضوع جدی گرفته شده و فرد مورد ارزیابی حرفهای قرار گیرد.
۲. گفتوگوی همدلانه و صحیح
تأکید بر اهمیت نحوه برخورد با فردی که افکار خودکشی دارد: در صورت نگرانی، میتوان با آرامش و بدون قضاوت، سؤال مستقیم پرسید: «آیا به خودکشی فکر میکنی؟»
در چنین شرایطی باید بیشتر شنونده بود تا نصیحتکننده و از کوچک شمردن مشکلات فرد یا سرزنش او پرهیز کرد. گفتوگوی همدلانه میتواند نخستین قدم برای برقراری ارتباط و دریافت کمک تخصصی باشد.
۳. تقویت حمایت خانوادگی و اجتماعی
خانواده و دوستان از مهمترین منابع حمایت از افراد در معرض خطر هستند: گوش دادن بدون قضاوت، ایجاد احساس امنیت، کاهش تنهایی، تقویت ارتباط با فرد و تشویق او به دریافت کمک تخصصی میتواند نقش مهمی در عبور از بحران داشته باشد.
حمایت خانواده نباید تنها به زمان بحران محدود شود و پیگیری مستمر پس از بحران نیز اهمیت زیادی دارد. احساس تعلق و ارتباط مثبت با خانواده و دوستان از عوامل محافظتی مهم محسوب میشود.
۴. مراجعه بهموقع به متخصص
دکتر کفایی با تأکید بر ضرورت مراجعه بهموقع اظهار داشت: وجود افکار خودکشی، بهویژه در صورت تداوم یا شدت گرفتن، نیازمند ارزیابی تخصصی است. روانپزشک یا روانشناس میتواند وضعیت فرد، عوامل خطر و نیازهای درمانی او را بررسی و
مناسبترین سطح مراقبت را تعیین کند.
درمان با توجه به شرایط هر فرد میتواند شامل رواندرمانی، دارودرمانی در صورت نیاز، درمان اختلال زمینهای، تهیه برنامه ایمنی و پیگیری منظم باشد.
۵. محدود کردن دسترسی به وسایل بالقوه خطرناک
وی با اشاره به اهمیت اقدامات پیشگیرانه در شرایط بحران گفت: کاهش دسترسی فرد در معرض خطر به وسایل بالقوه خطرناک، یکی از مداخلات مؤثر در پیشگیری است و میتواند فرصت بیشتری برای عبور از بحران و دریافت کمک تخصصی فراهم کند.
۶. آموزش مهارتهای اجتماعی و مقابلهای
این متخصص اعصاب و روان تقویت مهارتهایی مانند حل مسئله، تنظیم هیجان، مقابله با استرس، برقراری ارتباط و توانایی درخواست کمک را از عوامل مهم پیشگیری دانست و اظهار داشت: آموزش این مهارتها، بهویژه در کودکان و نوجوانان، میتواند
توانایی افراد را برای مواجهه سالمتر با مشکلات افزایش دهد.
۷. تهیه برنامه ایمنی و پیگیری پس از بحران
تهیه برنامه ایمنی با کمک متخصص سلامت روان یکی دیگر از اقدامات مؤثر است: این برنامه مشخص میکند فرد در صورت تشدید افکار خودکشی چه نشانههایی را جدی بگیرد، از چه راهکارهایی استفاده کند و با چه فرد یا متخصصی برای دریافت کمک تماس بگیرد.
حمایت از فرد نباید با کاهش موقت علائم پایان یابد و پیگیری منظم پس از بحران یا اقدام به خودکشی اهمیت زیادی دارد.
۸. نقش مسئولانه رسانهها
تأکید بر مسئولیت رسانهها در حوزه سلامت : نحوه انتشار اخبار مربوط به خودکشی اهمیت زیادی دارد و رسانهها باید از انتشار جزئیات غیرضروری و گزارشهای هیجانزده یا آسیبزا خودداری کنند.
رسانهها میتوانند با ارائه اطلاعات صحیح، کاهش انگ اجتماعی، افزایش آگاهی عمومی و معرفی مسیرهای دریافت کمک تخصصی، نقش مؤثری در پیشگیری ایفا کنند.
۹. کاهش عوامل اجتماعی و اقتصادی خطر
وی خاطرنشان کرد: پیشگیری از خودکشی تنها به درمان اختلالات روانی محدود نمیشود و عواملی مانند مشکلات مالی، بیکاری، مشکلات خانوادگی، انزوای اجتماعی و فشارهای روانی نیز میتوانند در افزایش خطر نقش داشته باشند.
ایجاد محیطهای حمایتی در خانواده، محل کار و جامعه و تقویت ارتباطات اجتماعی میتواند به کاهش عوامل خطر و افزایش عوامل محافظتی کمک کند.
۱۰. افزایش آگاهی و آموزش جامعه
تأکید بر ضرورت آموزش خانوادهها و جامعه : آموزش علائم هشدار و نحوه واکنش صحیح به افراد در معرض خطر میتواند به شناسایی زودهنگام و ارجاع بهموقع آنان به خدمات تخصصی سلامت روان کمک کند.
دکتر کفایی در پایان تأکید کرد:
افکار خودکشی یک وضعیت جدی اما قابل درمان است و فردی که با چنین افکاری مواجه است، بیش از هر چیز به شنیدهشدن، حمایت و دریافت کمک تخصصی نیاز دارد.
وی افزود: شناخت علائم هشدار، گفتوگوی همدلانه، تنها نگذاشتن فرد در شرایط بحرانی، تقویت حمایت اجتماعی و مراجعه سریع به متخصص میتواند فرصت ارزشمندی برای مداخله، درمان و بازگشت فرد به مسیر ایمن زندگی فراهم کند.
هوشیار باشیم , زود دیر می شود.
منابع
۱. World Health Organization (WHO).
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC).
3. National Institute of Mental Health (NIMH). Warning Signs of Suicide.