روز جهانی ناشنوایان, 30 سپتامبر(8 مهرماه)، فرصتی است که زبان اشاره یکی از مهم‌ترین ابزارهای ارتباطی جامعه ناشنوایان را بهتر بشناسیم,
زبانی طبیعی که نقش مهمی در برقراری ارتباط، یادگیری، آموزش، شکل‌گیری هویت و حضور فعال افراد ناشنوا در جامعه دارد.
به گزارش روابط عمومی و تکریم ارباب رجوع بهداشت و درمان منطقه شمال‌شرق, روز جهانی ناشنوایان, 30 سپتامبر(8 مهرماه)، فرصتی است که زبان اشاره یکی از مهم‌ترين ابزارهای ارتباطی جامعه ناشنوایان را بهتر بشناسیم, زبانی طبیعی که نقش مهمی در برقراری ارتباط، یادگیری، آموزش، شکل‌گیری هویت و حضور فعال افراد ناشنوا در جامعه دارد.
در کنار توجه به ارتباط و حقوق افراد ناشنوا، مراقبت از شنوایی و پیشگیری از کم‌شنوایی را نیز اهمیت دهیم.
زبان اشاره یکی از مهم‌ترین ابزارهای ارتباطی جامعه ناشنوایان است؛ زبانی طبیعی که نقش مهمی در برقراری ارتباط، یادگیری، آموزش، شکل‌گیری هویت و حضور فعال افراد ناشنوا در جامعه دارد. در کنار توجه به ارتباط و حقوق افراد ناشنوا، مراقبت از شنوایی و پیشگیری از کم‌شنوایی نیز اهمیت زیادی دارد.
برخلاف تصور رایج، زبان اشاره صرفاً مجموعه‌ای از حرکات دست یا ترجمه تصویری زبان گفتاری نیست؛ بلکه زبان‌های طبیعی و کامل هستند و دارای واژگان، ساختار و دستور زبان خاص خود هستند. همچنین یک زبان اشاره جهانی وجود ندارد و جوامع مختلف از زبان‌های اشاره متفاوتی استفاده می‌کنند. سازمان ملل متحد اعلام کرده است که در جهان بیش از ۳۰۰ زبان اشاره مورد استفاده قرار می‌گیرد.
زبان اشاره؛ پلی برای ارتباط
برای بسیاری از افراد ناشنوا، زبان اشاره اصلی‌ترین راه برقراری ارتباط با خانواده، دوستان، معلمان و جامعه است. دسترسی به این زبان، به‌ویژه در سال‌های نخست زندگی، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ارتباط مؤثر در دوران کودکی زمینه یادگیری، رشد اجتماعی و شکل‌گیری روابط با دیگران را فراهم می‌کند.
سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید می‌کند که آموزش زبان اشاره و فراهم کردن خدمات ارتباطی مناسب می‌تواند به افراد ناشنوا در برقراری ارتباط و دسترسی به آموزش کمک کند.
اهمیت زبان اشاره در آموزش
یکی از مهم‌ترین کاربردهای زبان اشاره، فراهم کردن امکان آموزش برای کودکان و نوجوانان ناشنوا است. دسترسی زودهنگام به یک زبان قابل دسترس می‌تواند از محرومیت زبانی جلوگیری کرده و زمینه رشد ارتباطی و اجتماعی کودک را فراهم کند.
سازمان ملل متحد تأکید کرده است که دسترسی زودهنگام به زبان اشاره و خدمات آموزشی با استفاده از زبان اشاره برای رشد و تکامل افراد ناشنوا اهمیت اساسی دارد. همچنین در چارچوب کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت، بر تسهیل یادگیری زبان اشاره و حمایت از هویت زبانی جامعه ناشنوایان تأکید شده است.
سازمان جهانی بهداشت نیز در گزارش جهانی شنوایی بر اهمیت آموزش زبان اشاره، در کنار سایر روش‌های ارتباطی و فناوری‌های کمک‌شنوایی، تأکید دارد.
نقش خانواده در یادگیری زبان اشاره
یادگیری زبان اشاره نباید تنها به فرد ناشنوا محدود شود. خانواده نیز نقش مهمی در ایجاد ارتباط مؤثر دارد. والدین و اعضای خانواده‌ای که با زبان اشاره آشنا هستند، می‌توانند ارتباط روزمره با کودک ناشنوا را آسان‌تر کنند و فرصت بیشتری برای یادگیری، بیان احساسات و مشارکت در فعالیت‌های خانوادگی در اختیار او قرار دهند.
WHO نیز خانواده‌ها، مراقبان و معلمان را به یادگیری زبان اشاره برای برقراری ارتباط بهتر با افراد ناشنوا تشویق می‌کند.
زبان اشاره و خدمات درمانی
دسترسی به ارتباط مؤثر در مراکز درمانی اهمیت ویژه‌ای دارد. فرد ناشنوا باید بتواند علائم بیماری، سابقه پزشکی، داروهای مصرفی و نیازهای خود را به‌درستی بیان کند و توضیحات پزشک و کادر درمان را نیز دریافت کند.
استفاده از مترجم زبان اشاره، خدمات ترجمه مناسب، زیرنویس و سایر ابزارهای ارتباطی می‌تواند موانع ارتباطی را در محیط‌های درمانی کاهش دهد. سازمان جهانی بهداشت نیز ارائه خدمات مترجم زبان اشاره، زیرنویس و فناوری‌های کمک‌کننده به ارتباط را از راهکارهای افزایش دسترسی افراد دارای کم‌شنوایی به خدمات می‌داند.
راه‌های مراقبت از شنوایی
مراقبت از شنوایی از دوران کودکی آغاز می‌شود و در تمام مراحل زندگی ادامه دارد. بسیاری از آسیب‌های شنوایی با رعایت نکات ساده قابل پیشگیری یا کاهش هستند.
1-کاهش تماس با صداهای بلند
قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض صداهای بلند، مانند صدای ماشین‌آلات، موسیقی با صدای زیاد، انفجار و ترافیک سنگین، می‌تواند به سلول‌های حساس گوش آسیب برساند. بهتر است تا حد امکان از محیط‌های پرصدا فاصله بگیرید و مدت حضور در چنین محیط‌هایی را کاهش دهید.
2-استفاده درست از هدفون و هندزفری
صدای هدفون و هندزفری را در حد متوسط تنظیم کنید و از استفاده طولانی‌مدت و مداوم پرهیز کنید. در صورت امکان، از هدفون‌های کاهنده نویز استفاده کنید تا برای شنیدن صدا مجبور به افزایش بیش از حد میزان صدا نباشید. استراحت دادن به گوش در فواصل منظم نیز اهمیت دارد.
3-استفاده از محافظ گوش
افرادی که در محیط‌های صنعتی، کارگاه‌ها، کنسرت‌ها یا مکان‌های پرسر‌وصدا فعالیت می‌کنند، باید از گوش‌گیر یا محافظ‌های مناسب گوش استفاده کنند. انتخاب محافظ باید متناسب با شدت و نوع صدا باشد.
4-پرهیز از وارد کردن اشیا به گوش
استفاده از گوش‌پاک‌کن، سنجاق یا اشیای دیگر می‌تواند به مجرای گوش و پرده گوش آسیب برساند و حتی موجب عفونت یا کاهش شنوایی شود. گوش معمولاً به پاک‌سازی عمیق نیاز ندارد و در صورت وجود جرم گوش، بهتر است به پزشک یا متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه شود.
5-درمان به‌موقع عفونت‌ها و بیماری‌های گوش
درد گوش، ترشح، احساس گرفتگی، وزوز، سرگیجه یا کاهش ناگهانی شنوایی نباید نادیده گرفته شود. مراجعه به‌موقع به پزشک می‌تواند از تشدید آسیب و عوارض طولانی‌مدت جلوگیری کند. کاهش ناگهانی شنوایی یک وضعیت اورژانسی است و باید سریع بررسی شود.
6-انجام غربالگری و ارزیابی شنوایی
غربالگری شنوایی نوزادان و کودکان، بررسی دوره‌ای شنوایی در بزرگسالان و ارزیابی افرادی که در معرض صدای بلند قرار دارند، به تشخیص زودهنگام مشکلات کمک می‌کند. تشخیص به‌موقع می‌تواند امکان درمان، توان‌بخشی، استفاده از سمعک یا سایر فناوری‌های کمک‌شنوایی را فراهم کند.
7-توجه به داروها و بیماری‌های زمینه‌ای
برخی داروها و بیماری‌ها ممکن است بر شنوایی اثر بگذارند. داروها باید فقط طبق نظر پزشک مصرف شوند و در صورت بروز وزوز گوش یا کاهش شنوایی پس از مصرف دارو، موضوع با پزشک در میان گذاشته شود.
زبان اشاره و حضور اجتماعی
زبان اشاره تنها وسیله‌ای برای انتقال کلمات نیست؛ بلکه بخشی از هویت زبانی و فرهنگی جامعه ناشنوایان محسوب می‌شود. به رسمیت شناختن زبان اشاره و فراهم کردن امکان استفاده از آن در محیط‌های آموزشی، درمانی، اداری و اجتماعی می‌تواند به کاهش موانع ارتباطی و افزایش مشارکت افراد ناشنوا کمک کند.
سازمان ملل متحد زبان‌های اشاره را بخشی از تنوع زبانی و فرهنگی می‌داند و بر اهمیت حفظ هویت زبانی جامعه ناشنوایان تأکید کرده است.
همه می‌توانیم بخشی از این ارتباط و مراقبت باشیم
برای ایجاد جامعه‌ای فراگیرتر، لازم نیست همه افراد به مترجم حرفه‌ای زبان اشاره تبدیل شوند. آشنایی کارکنان مراکز درمانی، معلمان، اعضای خانواده و حتی عموم مردم با تعدادی از علائم و اصول ارتباط با افراد ناشنوا می‌تواند در بسیاری از موقعیت‌های روزمره مفید باشد.
برقراری ارتباط رو‌به‌رو، جلب توجه فرد پیش از صحبت یا اشاره، استفاده از نوشتار یا تلفن همراه در صورت نیاز و فراهم کردن محیطی مناسب برای ارتباط، از اقداماتی است که می‌تواند ارتباط با افراد ناشنوا و کم‌شنوا را آسان‌تر کند.
همچنین با کاهش صدای محیط، استفاده از محافظ گوش، رعایت اصول استفاده از هدفون، پرهیز از وارد کردن اشیا به گوش و مراجعه منظم برای ارزیابی شنوایی، می‌توان از سلامت شنوایی خود و اطرافیان بهتر مراقبت کرد.
سخن پایانی
زبان اشاره، زبان سکوت نیست؛ زبان ارتباط، آموزش، هویت و حضور اجتماعی است. در کنار آن، مراقبت از شنوایی و پیشگیری از آسیب‌های صوتی، گامی مهم برای حفظ کیفیت زندگی و ارتباط مؤثر در جامعه به شمار می‌رود. حمایت از آموزش زبان اشاره، آشنایی خانواده‌ها و کارکنان مراکز آموزشی و درمانی با این زبان، رعایت اصول مراقبت از شنوایی و فراهم کردن دسترسی مناسب به خدمات ارتباطی و درمانی، به ساختن جامعه‌ای کمک می‌کند که در آن افراد ناشنوا و کم‌شنوا بتوانند بدون مانع ارتباطی از فرصت‌های آموزشی، درمانی و اجتماعی بهره‌مند شوند.
در سال ۲۰۲۶، سازمان ملل متحد موضوع «اعلام حقوق بشر افراد ناشنوا» را به‌عنوان شعار روز جهانی زبان‌های اشاره مطرح کرده است و بر دسترسی افراد ناشنوا به حقوق خود از طریق زبان‌های اشاره ملی تأکید دارد.
روابط عمومی بهداشت و درمان منطقه شمال‌شرق
منابع:سازمان جهانی بهداشت (WHO). World Report on Hearing. Geneva: World Health Organization; 2021.سازمان ملل متحد (UN). Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD)؛ مواد ۲۱ و ۲۴.National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Noise-Induced Hearing Loss. National Institutes of Health (NIH).Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Global standard for safe listening devices and systems. Geneva: World Health Organization; 2022.