به مناسبت هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها، (یکم تا هفتم آبان‌ماه)، دکتر زینب باقری، پزشک خانواده بهداشت و درمان شمال شرق کشور، بر اهمیت تشخیص به‌موقع مسمومیت‌ها، توجه به زمان و نوع مواجهه با مواد سمی و پرهیز از تأخیر در دریافت خدمات درمانی تأکید کرد.
به گزارش روابط عمومی بهداشت و درمان شمال شرق کشور، به مناسبت هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها، (یکم تا هفتم آبان‌ماه)، دکتر زینب باقری، پزشک خانواده بهداشت و درمان شمال شرق کشور، بر اهمیت تشخیص به‌موقع مسمومیت‌ها، توجه به زمان و نوع مواجهه با مواد سمی و پرهیز از تأخیر در دریافت خدمات درمانی تأکید کرد.
مسمومیت‌ها همیشه با علائم شدید و هشداردهنده آغاز نمی‌شوند. گاهی فرد پس از مصرف اشتباه دارو یا مواجهه با یک ماده سمی، در ساعات اولیه کاملاً هوشیار و بدون علامت است؛ اما ممکن است با گذشت زمان، عوارض جدی در اندام‌های حیاتی بدن بروز کند. ازاین‌رو، شدت علائم اولیه همیشه نشان‌دهنده میزان خطر نیست و شرح‌حال دقیق، زمان مواجهه و ارزیابی پزشکی نقش مهمی در تشخیص و درمان دارند.
زینب باقری در خصوص استامینوفن گفت:
استامینوفن؛ دارویی آشنا با عوارض احتمالی جدی
استامینوفن یکی از داروهای پرمصرف برای کاهش درد و تب است، اما مصرف بیش از حد آن می‌تواند به آسیب شدید کبدی منجر شود. نکته مهم این است که فرد ممکن است در ساعات اولیه هیچ علامت مشخصی نداشته باشد یا تنها دچار تهوع و ناراحتی خفیف گوارشی شود.
بنابراین، در صورت احتمال مصرف بیش از حد این دارو، نباید منتظر بروز علائمی مانند درد شکم یا زردی ماند و لازم است فرد فوراً تحت ارزیابی پزشکی قرار گیرد.
مونوکسیدکربن؛ خطری خاموش و پنهان
مونوکسیدکربن گازی بی‌رنگ و بی‌بو است که در اثر احتراق ناقص سوخت تولید می‌شود و می‌تواند به مغز، قلب و سایر اندام‌های بدن آسیب برساند. سردرد، سرگیجه، تهوع، ضعف و اختلال هوشیاری از علائم احتمالی این مسمومیت هستند که گاهی با بیماری‌های معمول اشتباه گرفته می‌شوند.
در صورت شک به مسمومیت با مونوکسیدکربن، باید افراد را در صورت امکان ایمن از محیط آلوده خارج کرد و فوراً با اورژانس تماس گرفت. طبیعی بودن عدد دستگاه پالس‌اکسی‌متر نیز این نوع مسمومیت را رد نمی‌کند.
شرح‌حال دقیق؛ راهنمای مهم تشخیص و درمان
در برخی موارد، ماده سمی مشخص نیست یا فرد چند دارو را به‌طور هم‌زمان مصرف کرده است. در چنین شرایطی، پزشک با بررسی وضعیت تنفس، گردش خون، سطح هوشیاری، علائم حیاتی، زمان و نوع مواجهه و در صورت لزوم انجام آزمایش‌ها و نوار قلب، وضعیت بیمار را ارزیابی می‌کند.
اطلاعاتی مانند نام ماده، مقدار احتمالی مصرف‌شده، زمان وقوع، راه ورود ماده به بدن و مصرف هم‌زمان داروهای دیگر، می‌توانند در انتخاب روش مناسب درمان مؤثر باشند. همراه داشتن بسته‌بندی دارو یا ماده مشکوک نیز می‌تواند به ارزیابی دقیق‌تر کمک کند.
ایشان در ادامه به توصیه‌های مهم زیر برای پیشگیری از مسمومیت‌ها اشاره کرد.
بخش قابل‌توجهی از مسمومیت‌ها با رعایت اصول ایمنی و اصلاح رفتارهای روزمره قابل پیشگیری هستند. در همین راستا، توصیه می‌شود:
1- مواد شیمیایی را هرگز در بطری آب و نوشیدنی نریزید.
2- داروها را در بسته‌بندی اصلی و دور از دسترس کودکان نگهداری کنید.
3- از مصرف خودسرانه دارو و استفاده از داروهای تجویزشده برای دیگران خودداری کنید.
4- پیش از مصرف هم‌زمان داروهای مسکن و سرماخوردگی، ترکیبات آن‌ها را بررسی کنید تا از دریافت ناخواسته دوز تکراری استامینوفن جلوگیری شود.
5- شوینده‌ها، حلال‌ها و سموم را در ظروف اصلی و دور از مواد غذایی نگهداری کنید.
6- در صورت احتمال مسمومیت، منتظر بروز علائم نمانید.
7- وسایل گرمایشی و سوخت‌سوز را با رعایت اصول ایمنی و تهویه مناسب استفاده کنید.
8- در صورت احتمال مصرف بیش از حد دارو یا مواجهه خطرناک با مواد سمی، حتی اگر فرد در ابتدا حال عمومی خوبی داشته باشد، باید فوراً برای دریافت راهنمایی تخصصی و ارزیابی پزشکی اقدام کرد.
9- در صورت کاهش سطح هوشیاری، تشنج، دشواری تنفس، غش یا وخامت سریع وضعیت بیمار، نیازمند اقدامات اورژانسی است.
10- از وادار کردن فرد به استفراغ و خوراندن خودسرانه شیر، مواد غذایی یا ترکیبات خانگی برای خنثی کردن سم باید خودداری کرد؛ زیرا این اقدامات ممکن است وضعیت بیمار را وخیم‌تر کنند.
سخن پایانی
هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره خطرات پنهان مسمومیت‌ها و اهمیت اقدام به‌موقع است. شناخت عوامل خطر، نگهداری صحیح داروها و مواد شیمیایی، ارائه شرح‌حال دقیق و مراجعه سریع برای دریافت مراقبت پزشکی، می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
پیام اصلی: در مواجهه با مسمومیت احتمالی، منتظر علائم نمانیم؛ زمان، اطلاعات دقیق و اقدام به‌موقع می‌توانند نجات‌بخش باشند.